Tiềm năng gạo Việt
Đầu năm 2010, tin vui là các doanh nghiệp đã có được nhiều hợp đồng xuất khẩu gạo lớn với tổng số 2,38 triệu tấn, trong đó, khoảng 1 triệu tấn được xuất sang Philippines và ngay trong quý I/2010 sẽ giao khoảng 1,47 triệu tấn. Tại miền Tây Nam bộ hiện lúa đang vào vụ gặt và so với các năm trước sản lượng cũng bội thu. Giá lúa nông dân bán cho thương lái cũng đang nhích lên khoảng 6.000 đồng/kg, đưa giá gạo nguyên liệu loại I tiệm cận mức giá 8.000 đồng/kg. đây là những dấu hiệu tốt cho hạt gạo Việt Nam trong năm 2010.

Cơn khủng hoảng kinh tế toàn cầu cùng với thiên tai liên tục xảy ra song hạt gạo Việt Nam xuất ngoại đã cán mức 6,2 triệu tấn, vượt xa kế hoạch 5,2 triệu tấn mà ngành lúa gạo dự trù trong năm qua. Hạt gạo Việt Nam được mùa, trong khi nhu cầu về gạo của thế giới tăng mạnh, đây là cơ hội lớn cho gạo Việt thâu tóm thêm thị trường. Năm 2010, Ấn Độ ban bố kế hoạch nhập tới 3 triệu tấn gạo; Philippines cũng phải nhập từ 2,3- 3 triệu tấn, nhiều quốc gia từ lục địa đen cũng đã có những giao ước mới với Hiệp hội Lương thực Việt Nam về thu mua gạo của Việt Nam trong năm 2010 với số lượng lớn. Các nhà xuất khẩu gạo nhận định, gần đây, doanh nghiệp trúng thầu nhiều hợp đồng xuất khẩu gạo cho thấy, hạt gạo Việt Nam đang ngày càng có giá trị và có khả năng chi phối, bình ổn giá thị trường gạo thế giới. Từ những điều thuận lợi này, rõ ràng hạt gạo Việt Nam đang có đủ điều kiện tìm kiếm nhiều thị trường mới và khẳng định giá trị.

Thị phần gạo Việt Nam hiện có mặt hầu hết tại các thị trường nhập khẩu gạo với số lượng lớn gồm châu Á, châu Phi, châu Âu, châu Mỹ, Trung Đông. Nhiều nhà nhập khẩu gạo Việt Nam cho rằng, hạt gạo Việt Nam chưa tạo được lòng tin nơi người tiêu dùng thế giới bởi cho đến nay, vẫn chưa định vị được thương hiệu. Mặt khác, gạo Việt Nam tuy lượng nhiều nhưng chất ít và thiếu một chiến lược tiếp thị ở tầm vĩ mô(?).

Cần nâng tầm cho hạt gạo Việt Nam
Ông Tạ Công Minh, giám đốc Công ty Đức Tâm (Long An) có thâm niên về xuất khẩu gạo nhiều năm nay thừa nhận, tuy là quốc gia xuất khẩu gạo chỉ đứng sau Thái Lan nhưng chất lượng và lợi nhuận thu từ việc xuất khẩu gạo thì thua xa quốc gia láng giềng này. Chất lượng hạt gạo Việt Nam thấp được Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn chỉ ra rằng, do giống, cách thức canh tác, thu hoạch và bảo quản sau thu hoạch kém. Đại bộ phận người trồng lúa ở nước ta đều thực hiện canh tác theo cách tự tung tự tác, thiếu khoa học. Sau khi sản xuất được hạt gạo, giá thành bán ra thấp còn do nạn tranh mua tranh bán, qua nhiều trung gian và không trực tiếp bán cho người tiêu dùng.

Bà Trần Minh Anh, giám đốc Công ty Anh Tú (An Giang) nói: “Hạt gạo Việt Nam không cao được giá trên thị trường còn do khâu marketing chưa được các doanh nghiệp thực thi một cách bài bản”.

Làm gì để nâng tầm giá trị hạt gạo Việt Nam? Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho rằng, trước mắt chúng ta cần có hệ thống dự báo chính xác và nhanh nhạy thị trường lúa gạo trong và ngoài nước, tổ chức tốt hệ thống thu mua, chế biến và bảo quản để đảm bảo chất lượng gạo đi kèm với một cơ chế điều hành xuất khẩu mới, phù hợp với tình hình của thực tiễn. Bên cạnh đó, người trồng lúa cần thay đổi tư duy canh tác như chọn giống lúa cho năng suất và chất lượng cao; thu hoạch, bảo quản lúa gạo khoa học hơn cách làm truyền thống lâu nay.

Những năm gần đây, đã có nhiều công trình khoa học, nhiều cuộc hội thảo, triển lãm nhằm đưa chất lượng hạt gạo Việt Nam tăng lên. Festival lúa gạo Việt Nam lần đầu tiên tổ chức tại An Giang mới đây với chủ đề: “Vì sự phát triển của nông nghiệp - nông dân và nông thôn” là nơi gặp gỡ giữa nhà sản xuất, nhà buôn, người tiêu dùng trong và ngoài nước. Các đại biểu dự Festival đã bàn về kỹ thuật sản xuất lúa gạo, tìm hiểu cây lúa, thị trường và ký kết mua bán, tôn vinh những nông dân có sáng kiến đặc biệt trong sản xuất nông nghiệp. Đại diện Viện nghiên cứu Lúa gạo quốc tế cho rằng: “Muốn xây dựng thương hiệu cho gạo Việt thì phải bắt đầu từ giống lúa thật chuẩn, không lẫn lộn, lập vùng nguyên liệu và tổ chức quy trình kỹ thuật khoa học và phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế (Globalgap), tức sản xuất ra gạo sạch.

Tại Việt Nam có Công ty TNHH ADC là đơn vị duy nhất đang áp dụng mô hình sản xuất gạo sạch nhãn hiệu Tứ Quý với chuẩn quốc tế này. Khi áp dụng mô hình sản suất gạo sạch, ADC cam kết bao tiêu toàn bộ số gạo nông dân sản xuất với giá mua cao hơn giá thị trường 20%. Khi áp dụng quy trình sản xuất gạo theo chuẩn Globalgap đảm bảo các tiêu chí là: an toàn môi trường, an toàn sức khỏe người sản xuất, an toàn sức khỏe người tiêu dùng, truy nguyên nguồn gốc sản phẩm và sử dụng những giống lúa chất lượng cao. Đây là cơ sở giúp cho nông dân được mùa, an tâm sản xuất và tạo ra hạt gạo chất lượng đủ sức cạnh tranh với sản phẩm của các nước, dễ dàng xâm nhập những thị trường khó tính như Mỹ, EU. Ông Nguyễn Ngọc Sơn, Phó tổng giám đốc Công ty ADC cho hay: công ty đang cùng với các hợp tác xã nông nghiệp để triển khai quy trình sản xuất gạo theo tiêu chuẩn Globalgap ở hai huyện Thoại Sơn và Châu Phú tỉnh An Giang.

Nông dân Quách Văn Hà, ngụ tại Thoại Sơn cho biết, người nông dân cấy lúa theo quy trình gạo sạch rất hồ hởi vì lúa đạt năng suất và chất lượng rất cao, khâu thu mua lại khỏe vì có doanh nghiệp đứng ra bao tiêu. Gạo sạch của ADC hiện đã có mặt rộng rãi ở nhiều siêu thị tại khu vực phía Nam, chất lượng gạo Tứ Quý thơm dẻo, giá lại thấp hơn gạo Thái nên tiêu thụ rất mạnh.

Theo Giáo sư tiến sĩ Võ Tòng Xuân, sản xuất lúa gạo theo chuẩn Globalgap, nông dân không thể làm riêng lẻ mà đòi hỏi phải có tính đồng bộ và quy mô lớn. Tính cốt lõi của mô hình là liên kết chặt chẽ giữa nông dân, nhà khoa học, nhà kinh doanh và đường dẫn đến thị trường. Nông dân có áp dụng sản xuất lúa đạt chuẩn Globalgap mà không có đầu ra thì không thể có kết quả mỹ mãn. Theo ông, cây lúa Việt Nam hiện đang có đủ ba điều kiện thiên thời - địa lợi - nhân hòa. Để nâng tầm hạt gạo Việt.